Chuyên mục
Khám phá nội dung theo từng chủ đề
Danh dự, thể diện, lòng tự trọng: hiểu cho đúng
Bài nền về các khái niệm hay bị dùng lẫn: danh dự, nhân phẩm, uy tín, danh tiếng, thể diện, sĩ diện, lòng tự trọng, tự tôn — khác nhau ở đâu (cái người khác nghĩ về mình và cái mình giữ trong mình); "giữ thể diện" trong văn hoá Việt và các nền văn hoá trọng thể diện (Goffman, Brown & Levinson — chỉ khi chắc); sĩ diện hão: dấu hiệu và cái giá (vay mượn để "bằng người", không dám hỏi, không dám nhận sai); xấu hổ khác tội lỗi và vì sao điều đó quan trọng khi mắc lỗi; danh dự gia đình, dòng họ, quê hương — sức nặng và giới hạn; tục ngữ, thành ngữ về danh dự ("tốt danh hơn lành áo"…) đọc lại bằng mắt hôm nay; danh dự có cần được "đòi lại" không.
10 bài viếtUy tín cá nhân: xây, giữ và gây lại
Uy tín là gì và được tạo từ đâu (năng lực, thiện chí, chính trực — Mayer, Davis & Schoorman 1995; phương trình niềm tin Maister chỉ nhắc); giữ lời hứa nhỏ hằng ngày (đúng giờ, trả lời tin nhắn, trả đồ mượn, trả nợ đúng hẹn); nhận việc vừa sức và nói "không" để khỏi thất hứa; nói thật khi tin xấu (trễ hạn, làm hỏng); uy tín khi vay mượn tiền người quen; uy tín của người dẫn nhóm (công bằng, giữ lời, nhận trách nhiệm khi nhóm sai); uy tín trên mạng xã hội (khoe quá, chia sẻ tin chưa kiểm); mất uy tín rồi — gây lại từng bước, mất bao lâu; người được giới thiệu: giới thiệu người khác là đem uy tín mình ra bảo lãnh.
10 bài viếtChữ tín trong buôn bán và kinh doanh
Chữ tín của người buôn bán nhỏ và doanh nghiệp: chữ tín là gì trong làm ăn (giao đúng hàng, đúng hẹn, đúng lời quảng cáo, trả tiền nhà cung cấp đúng hạn); bán hàng nói đúng — không nói quá công dụng, không giấu lỗi; hứa giao hàng vừa sức; khi làm sai với khách: nhận, xin lỗi, bù — câu mẫu; giữ chữ tín khi giá nguyên liệu tăng giữa chừng; nợ nhà cung cấp lúc khó: báo sớm, hẹn lại; công ty "kém chuyên nghiệp" mất uy tín ở những chỗ nhỏ (trả lời chậm, hoá đơn sai, hứa rồi quên); doanh nhân được nể trọng nhờ gì; đánh giá giả, khen ảo trên sàn — vì sao hại chữ tín lâu dài; sản phẩm lỗi: thu hồi, cải chính.
10 bài viếtĐạo đức nghề nghiệp qua tình huống thật
Đạo đức nghề nghiệp là gì, khác pháp luật và nội quy ra sao; các nguyên tắc chung của mọi nghề (trung thực, bảo mật, tránh xung đột lợi ích, làm đúng chuyên môn, tôn trọng người được phục vụ); tình huống khó xử của người đi làm: nhận quà, phong bì, hoa hồng từ đối tác; sếp bảo làm sai quy trình; nhận vơ công của đồng nghiệp; ghi khống giờ làm, chi phí; tiết lộ thông tin khách hàng; làm thêm cho đối thủ; phát hiện sai phạm trong cơ quan — cân nhắc và kênh báo cáo nội bộ (nguyên lý); bộ quy tắc ứng xử của doanh nghiệp nhỏ viết thế nào; đạo đức của người bán hàng, thợ sửa chữa, người làm dịch vụ tại nhà (nghề phổ thông). Khung ra quyết định khi khó xử (phép thử "lên báo", phép thử người thân).
10 bài viếtGhi nhận và khen thưởng trong tổ chức
Ghi nhận khác khen thưởng khác tăng lương; phần thưởng và động lực bên trong (Deci 1971; phân tích gộp Deci, Koestner & Ryan 1999 — khi nào thưởng làm giảm hứng thú); chương trình "nhân viên xuất sắc" tháng/năm: thiết kế tiêu chí cho công bằng, tránh luân phiên cho có; ghi nhận ngang hàng (đồng nghiệp ghi nhận nhau); ghi nhận nhóm hay cá nhân; ghi nhận người làm việc thầm lặng (kế toán, bảo vệ, tạp vụ); lễ vinh danh cuối năm tổ chức gọn mà có ý nghĩa; thư khen, giấy khen nội bộ viết gì; thưởng hiện vật hay tiền; nâng tinh thần nhóm sau giai đoạn khó; ghi nhận trong cửa hàng nhỏ, hộ kinh doanh; ghi nhận tình nguyện viên, cộng tác viên (chỉ nhắc).
10 bài viếtGiải thưởng và danh hiệu hoạt động thế nào
Hệ thống thi đua, khen thưởng của Nhà nước theo NGUYÊN LÝ: có những hình thức nào (giấy khen, bằng khen, danh hiệu thi đua, huân chương, danh hiệu vinh dự), ai đề nghị, xét theo tiêu chí gì nói chung, khác nhau ở cấp nào — luôn dặn xem quy định hiện hành; danh hiệu nghề nghiệp (nhà giáo, thầy thuốc, nghệ sĩ, nghệ nhân) hiểu đúng ý nghĩa; giải thưởng quốc tế lâu đời chọn người thế nào (Nobel: di chúc, hội đồng, đề cử kín; Pulitzer; giải toán Fields) — cơ chế, không bình người được giải; giải thưởng nghề nghiệp, giải của hiệp hội, giải báo chí, giải sáng tác: đọc thể lệ, hội đồng, tiêu chí; giải thưởng học sinh–sinh viên (nhìn như dịp học, không chấm điểm trẻ); danh hiệu "gia đình văn hoá" và khen thưởng ở tổ dân phố, thôn, xã (nguyên lý).
10 bài viếtNhận biết giải thưởng, danh hiệu "ảo"
Góc NGƯỜI TIÊU DÙNG: đọc nhãn "đạt giải", "top 10 thương hiệu", "hàng Việt được yêu thích", "chứng nhận chất lượng vàng" trên bao bì, quảng cáo — hỏi gì: ai trao, theo tiêu chí gì, có chấm độc lập không, năm nào; giải thưởng khác chứng nhận hợp chuẩn–hợp quy khác kiểm nghiệm (nguyên lý). Góc DOANH NGHIỆP/CÁ NHÂN được mời: cuộc gọi, thư mời "được bình chọn" kèm "phí tham dự, phí truyền thông"; dấu hiệu chương trình "trả tiền để được vinh danh" (không có hội đồng, không có hồ sơ dự xét, ai trả tiền cũng đạt, tên gọi to tát); hỏi lại trước khi nhận; cái giá về uy tín khi dùng danh hiệu mua; dùng danh hiệu trong quảng cáo phải trung thực (nguyên lý luật quảng cáo, "theo quy định hiện hành"); bằng cấp, chứng chỉ, danh xưng "tiến sĩ, giáo sư" không rõ nguồn — cách tra; vinh danh trên mạng ("người có ảnh hưởng", "chuyên gia hàng đầu") tự xưng.
10 bài viếtĐón nhận vinh dự và ghi nhận cho đúng mực
Phía NGƯỜI ĐƯỢC ghi nhận: nhận lời khen mà không chối quá, không khoe quá (câu đáp mẫu); nhận giải: chuẩn bị, lời cảm ơn ngắn chia công cho người góp sức (một bài phát biểu nhận giải — không dạy nói trước đám đông); hội chứng kẻ mạo danh khi được vinh danh (Clance & Imes 1978); sau giải thưởng: áp lực giữ phong độ, "lời nguyền" sau đỉnh cao; không được giải, không được ghi nhận — xử lý thất vọng, hỏi lại tiêu chí; huy chương bạc và so sánh ngược (Medvec, Madey & Gilovich 1995); khi người khác nhận công của mình — nói thế nào cho đúng mực; chúc mừng người khác thật lòng khi mình không được; từ chối một vinh danh không hợp (danh hiệu trả phí, giải không đúng mình); trưng giấy khen, cúp ở nhà, ở tiệm — vừa đủ; dạy con nhận giải và thua giải (không chấm điểm, không so sánh).
10 bài viếtGiữ danh dự khi bị xúc phạm, tin đồn, hiểu lầm
Bị nói xấu sau lưng ở chỗ làm, trong họ hàng, xóm giềng: phản ứng hay im lặng — khung cân nhắc; bị chê bai công khai, bị mắng trước mặt người khác: giữ bình tĩnh, câu đáp mẫu; tin đồn sai về mình lan trong nhóm: đính chính thế nào cho người ta tin; bị hiểu lầm vì một việc mình không làm; khi chính mình lỡ nói sai về người khác — cải chính, xin lỗi công khai; bị bình luận, chia sẻ ảnh xấu trên mạng: lưu bằng chứng, báo cáo nền tảng, nhờ người trung gian, khi nào cần luật sư (quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín — chỉ nguyên lý "theo quy định hiện hành"); phân biệt góp ý, chê bai và xúc phạm; xấu hổ kéo dài sau một sự việc — hồi phục; dạy con khi con bị bạn bè chế giễu (không chấm điểm trẻ).
10 bài viếtDanh dự, nếp nhà và tri ân trong gia đình, cộng đồng
Dạy con trung thực, giữ lời và lòng tự trọng theo lứa tuổi (làm gương, cách nói chuyện — không chấm điểm, không "con nhà người ta"); con nói dối, lấy đồ của bạn: xử lý giữ được danh dự cho con; nếp nhà, gia phong hiểu thế nào hôm nay; "xấu chàng hổ ai" — khi người thân làm điều sai, có nợ, vướng chuyện: bênh, che hay đối diện; giữ thể diện cho cha mẹ già, cho vợ/chồng trước họ hàng; sĩ diện trong đám cưới, đám giỗ, mừng tuổi; tri ân thầy cô, người giúp đỡ, người làm tốt trong xóm — cách cảm ơn có ý nghĩa; ghi nhận người cao tuổi trong nhà; gia đình được khen ở tổ dân phố (chỉ nhắc, nguyên lý thuộc giai-thuong-danh-hieu).
10 bài viết